Odpowiedź jest prosta, krótka i pozytywna:

Wszystko! Wszystko co nas tam spotkało dzięki nieocenionym przyjaciołom i organizatorom kolejnej konferencji czyli Lucyny, Marcina i Pawła.

Zaczęło się bardzo dynamicznie. Lecieliśmy tak szybko jakby to był myśliwiec F16 pilotowany przez Jureczka. Na pokładzie były dwie nawigatorki Marysia i Renia i ja – Andrzej z Gdańska – strzelec pokładowy. Ledwo udało mi się „ustrzelić” zdjęcie figury Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata górującej nad Świebodzinem.

Wydarzenia zielonogórskie z 1960 roku. Bitwa o wolność religijną i społeczną.

dr Marek Budniak

fragment muralu

Wydarzenia w Zielonej Górze są do dzisiaj niedoceniane i mało znane w Polsce. Były jednymi z najważniejszych wydarzeń związanych z walką o wiarę katolicką w latach 1946 – 1970 w powojennej Polsce.

Zaczęło się od tego, że władze socjalistyczne chciały odebrać Dom Katolicki w Zielonej Górze. Zaprotestowało 5 tysięcy mieszkańców czyli ok. 10% liczącej wtedy Zielonej Góry czyli ok. 50 tysięcy mieszkańców.

Poza tym odebrano wtedy Kościołowi Katolickiemu 189 plebanii, kościoły, zlikwidowano niższe seminarium duchowne w Gorzowie Wielkopolskim.

Zenon Kamiński, represjonowany uczestnik Wydarzeń Zielonogórskich

► [...]To był taki wewnętrzny nakaz, przekonanie, że zabierają nam coś naszego. Ciągle, w domu słyszałem, że nasze miasto to... Czerwona Góra. Ale, gdy doszło co do czego, ludzie wyszli. [...] Poszedł gaz, ludzie płakali, ale nie odpuszczali. Bo tłum |...] to jest siła, ogrom, gdy rusza fala, jest nie do zatrzymania. [...] Nie zapomnę kobiet, dziewcząt które rwały bruk i donosiły amunicję, my tam w pierwszym szeregu, czuliśmy wsparcie tłumu Wszyscy byli bardzo zaangażowani w sprawy religijne. Wszyscy mieli dość kontroli i nawet gdyby nie było sprawy Domu Katolickiego, to i tak ten wrzód by pękł. [...]

Dom Katolicki zbudowany w 1909 roku do końca II wojny światowej należał do katolików.

Obecnie w budynku Domu Katolickiego znajduje się filharmonia zielonogórska

Ksiądz Michalski był postacią znaczącą w społeczeństwie Zielonej Góry. Udało mu się zintegrować ludność napływową z Wielkopolski i Kresów.

Już w 1958 r. powrócono w Polsce do ostrego kursu antykościelnego:

- tajne wytyczne zwalczania o wrogiej działalności kleru i aktywu katolickiego;  

- za wrogą działalność uznano wszelkie przejawy życia religijnego, w tym nauczanie religii w szkole.

Petycja do Rady Państwa podpisana przez mieszkańców przeważyła w podjęciu decyzji związanej z usunięciem księdza Michalskiego.

15 kwietnia 1960 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wystąpiło do Kurii Biskupiej o usuniecie ks. K. Michalskiego ze stanowiska proboszcza ze względu jego szkodliwą działalność, publiczne podważanie decyzji władz i nawoływanie wiernych do wystąpień przeciwko ich zarządzeniom.

► O godz. 12.00 na placu Wielkopolskim zgromadziło się już ok. 2 000 demostrantów.

►Do akcji rozpędzenia tłumu wprowadzono 120 osobowy oddział ZOMO.

Władza coraz bardziej boi się demonstrantów.

►  Władze wojewódzkie postanowiły zabezpieczyć gmach najważniejszych urzędów w mieście wojskiem. Zostali w tym celu ściągnięci żołnierze z 10 Wielkopolskiego Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego stacjonującego w Czerwieńsku.

►  O godz. 13.00 kilku ministrantów zaczęło bić w dzwony kościoła pw. Matki Bożej w Częstochowie;

►  Zaalarmowany proboszcz przedarł się przez kordon milicjantów do kościoła i nakazał zaprzestać tej akcji. W drodze do kościoła nakłaniał grupki stojących ludzi do uspokojenia się i udania do domów.

Docierają posiłki ZOMO z Poznania:

► Formacja ubrana w „długie podgumowane płaszcze”, posiadająca „długie pały” służące do bicia, twarze całkowicie zakryte maskami przeciwgazowymi, od razu wzbudziła respekt;

► Atak ruszył o godz. 16.15 […] do akcji weszły także na nowo zorganizowane oddziały zielonogórskiego ZOMO;

► Tłum „rozpadał się” na coraz mniejsze grupki.

... ludzi wyłapywano i odwożono na komendę milicji.

► Ok. godz. 17.10, na placu przy Domu Katolickim nie było już nikogo z broniących;

► Nie udało się już wrócić na plac.

► Do godz. 21.00 dochodziło jeszcze do starć w różnych miejscach Zielonej Góry

Relacje uczestników

► Anna Pawelczyk: Do dziś mi się to śni jak jakiś horror. Milicjanci w tych swoich płaszczach, maskach gazowych, wyłaniający się z oparów gazu, wywijający pałkami i tłukący gdzie popadnie. Mimo, że mieli te maski, czułam, wszyscy czuliśmy, że oni nas się bali. Ludzie poprzewiązywali sobie twarze szmatami. Jak oni nam te puszki z gazem rzucali, chłopcy im je odrzucali.

Ludwik Rępała: to była przepychanka. Nad głowami kamienie latały, co i rusz ktoś krzyczał, że mają zamiar strzelać, ale ludzie nie odpuszczali. W ruch szły kamienie sam stłukłem jedną szybę w komendzie. W pierwszym szeregu byliśmy młodzi. Bo co ja miałem wszystkiego piętnaście lat. Dlaczego tam poleciałem ? Bo ludzie mówili, że Milicja bije kobiety i dzieci.

Relacja Jana Wleklińskiego, zastępcy komendanta wojewódzkiego MO: Atak tłumu skierował się na budynek Komendy Miejskiej MO i trzeba było się bronić. Warunki obrony były utrudnione, gdyż pod gradem kamieni trzeba było bronić się przed wtargnięciem tłumu i podpaleniem. Pożaru nie dałoby się ugasić, ponieważ słabe ciśnienie wody nie pozwalało na uruchomienie wozu strażackiego. Groziło w razie wybuchu spalenie się żywcem, ponieważ w budynku nie ma wyjścia od tyłu. Milicjanci, [...] wykazywali wielki hard, ofiarność i poświęcenie, ranni odurzeni gazem, ostatkiem sił robili wypady, żeby odeprzeć podchodzących pod wejście do Komendy tłum, witani za każdym razem gradem kamieni [...]

Osoby represjonowane:

Uniewinnienia.

► Procesy rewizyjne rozpoczęły się od 1992 r. ale dopiero w XXI wieku zaczęto orzekać postanowienia uniewinniające.

► Wydarzenia Zielonogórskie były społecznym oporem przeciwko brutalnej i bezprawnej ingerencji władz państwowych w sferę życia religijnego […]

Sąd Najwyższy

Uczestnicy Wydarzeń Zielonogórskich uhonorowani najwyższymi odznaczeniami państwa polskiego:

►  Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski otrzymali:

Krzysztof Donabidowicz, Zenon Kamiński, Witold Kołecki;

pośmiertnie - Antoni Ajszpur, Helena Lentowicz, ks. Kazimierz Michalski, Zygmunt Stypułkowski

►  Na wniosek| Instytutu Pamięci Narodowej Prezydent RP odznaczył kilkadziesiąt osób Krzyżem Wolności i Solidarności.

Konflikt między władzami państwowymi a katolikami zaczął powoli wygaszać dopiero w latach 90-tych XX wieku. 15 lutego 1993 roku nastąpiło przeniesienie siedziby Kurii Biskupiej z Gorzowa Wlkp. do Zielonej Góry - w zamian za obiekt Domu Katolickiego Kościół otrzymał inne budynki w mieście.

Podsumowanie

► Władza komunistyczna Zielonej Góry fizycznie wygrała starcie ze społeczeństwem, jednak moralnie przegrała - poniosła klęskę polityczną. Starannie budowany mit komunistów, że są jedynym obrońcą spraw robotników, 30 maja 1960 r. w Zielonej Górze, legł w gruzach.

► Nikt z rządzących wówczas w Zielonej Górze nie poniósł żadnej odpowiedzialności za spowodowanie krwawych zajść ulicznych; I sekretarz Tadeusz Wieczorek uzyskał poparcie ze strony egzekutywy KW PZPR. Wiele osób szczególnie z tzw. pionu bezpieczeństwa awansowała na wyższe stanowiska.

► Uczestników starć z milicją na długie lata uznano za „chuliganów” i zabroniono o nich mówić.

Bibliografia:

- B. Biegalski, T. Dzwonkowski, M. Szylko, Wydarzenia Zielonogórskie w 1960 r.. Zielona Góra 1995;

- ks. G. Chojnacki, T. Dzwonkowski, K. Imler, „Bóg nas zachował, byśmy wrócili pracować na niwie dla Polski". Ks. Kazimierz Michalski (1898-1975), Zielona Góra 2021;

- Wydarzenia Zielonogórskie w 1990 roku, Dzwonkowski, Katolickie Stowarzyszenie „Civitas Chrisitiana” Zielona Góra 2023 p

- Bitwa o Dom Katolicki, red, D. Chajewski [w:] „Nasza Historia. Gazeta Lubuska”, maj-czerwiec 2017.

- Foto Archiwum IPN Poznań

Po wydarzeniach Zielonogórskich księdza Michalskiego aresztowano na pięć lat. Data zwolnienia zbiegła się z datą zakończenia wojny.

Procesy uczestników protestów trwały 2 lata i dotyczyły 185 osób. Były wysokie kary więzienia, dotkliwe kary finansowe czy usunięcia z pracy z zakazem zatrudnienia w Zielonej Góry.

Wg konstatacji prelegenta historia po prostu leży!

 W obronie księdza Michalskiego stanęła ludność robotnicza, a inteligencja stanęła po stronie milicji i służby bezpieczeństwa.

Na tym zakończył się pierwszy wykład, ale to nie jest moje ostatnie słowo!

---

tagi: konferencja  zielona góra  wolność religijna 

	Andrzej-z-Gdanska
	17 września 2026 20:20

9     361    5 zaloguj sie by polubić